POWODZIE W DOLINIE GÓRNEJ WISŁY         
(część trzecia - rejon Krakowa, wiek XIX)             
       
 W 1813 roku u schyłku przegranych wojen Napoleona I Bonapartego (klęska pod Lipskiem w "bitwie narodów" od 16 do 19 X), z którym Polacy wiązali nadzieje na uwolnienie kraju od zaborców tj. Rosji, Prus i Austrii, wydarzyła się w Krakowie i jego okolicach ogromna powódź w dorzeczu Górnej Wisły. Dnia 26 VIII rzeka Wisła tak bardzo i nagle wezbrała, że po najwyższych brzegach dochodziła do dachów budynków. Zniszczeniu uległo wówczas bardzo dużo budynków. Woda zniosła mosty na Wiśle, dobytek, zwierzęta i wielu ludzi, którzy potonęli w jej wezbranych nurtach. Powódź ta wywołana obfitymi opadami deszczu, padającego nieprzerwanie przez 72 godziny została upamiętniona szeregiem znaków powodziowych zachowanych dotychczas. Takie oznaczenia wysokości spiętrzenia wody powodziowej są umieszczone np. na murze klasztoru SS. Norbertanek na Salwatorze i na ścianie frontowej budynku szkoły przy klasztorze SS. Norbertanek w Krakowie. Na budynku przy ul. Koletek nr 9 jest znak umieszczony na wysokości 1,66 m. nad poziomem ulicy, do którego sięgała powódź.
 Na Stradomiu, na domku w ogrodzie przylegającym do kościoła XX. Misjonarzy jest tablica z czarnego marmuru dębnickiego z zaznaczeniem powodzi w 1813 roku. Woda sięgała wówczas do wysokości 5,18 m ponad normalny niski jej stan w rzece Wiśle.
 W kościele OO. Bernardynów na filarze prawej nawy bocznej znajduje się na wysokości 1,50 m nad podłogą tablica z czarnego marmuru ze znakiem upamiętniającym powódź w 1813 roku.
 Na nieistniejącym obecnie budynku Rogatki Zwierzynieckiej, u zbiegu ulic T. Kościuszki i Włóczków był znak powodziowy, umieszczony na wysokości 2,04 m powyżej poziomu ulicy, do którego sięgała woda powodziowa.
 Z wyliczeń hydrotechnicznych, wykonanych przez różnych autorów około 1890 roku wynika, że podczas powodzi w 1813 roku płynęło doliną Wisły powyżej klasztoru SS Norbertanek = 2878 + 3798 + 3549 + 3190 : 4 = 3354 metrów sześciennych wody na sekundę.
 Analogicznie poniżej ujścia rzeki Wilgi pod Krakowem = 3119 + 3880 + 3713 + 3300 : 4 = 3503 metrów sześciennych wody na sekundę.
 Są to ilości wody bardzo duże, wprost niewyobrażalne dla przeciętnego czytelnika.
 Rzędna wysokościowa zwierciadła wody powodziowej dla wodowskazu Kraków o rzędnej 0,0 = 198,963 m npm przy odczycie 495 w kilometrze 78,500 wynosiła 203,93 m npm.
 Zasięg powodzi w 1813 roku przedstawia plan poglądowy (rys.2).
 W 1816 roku przez nadzwyczajne ulewy przeplatane piorunami i gradem do wielkości kurzego jajka dochodzącego oraz deszczami, trwającymi w czasie od 17 do 19 czerwca, woda w rzece Wiśle i na Rudawie wystąpiła z brzegów i rozlała się po okolicy, czyniąc olbrzymie szkody. Stan wody podnosił się do dnia 22 VI, aby następnie opaść do pierwotnego poziomu.
 W 1818 roku był wylew rzeki Wisły w dniu 25 sierpnia, czyniąc różne szkody.
 W 1826 roku powódź zalała niżej położone części miasta i osiągnęła na wodowskazie na rzece Wiśle rzędną 202,66 m npm tj. 2,6 m wyżej od korony dolnych bulwarów, a niżej o 1,27 m od najwyższego poziomu wody w czasie powodzi w 1813 roku.
 W 1830 roku w połowie czerwca była wielka powódź, która objęła środkowo - końcowy odcinek rzeki Białuchy i jej dopływów, wyrządzając tu olbrzymie szkody.
 W 1834 roku w dniach 1-2 stycznia Wisła wystąpiła z brzegów i zalała m.in. Błonia. W dniu 7 stycznia rzeka Wisła zamarzła.
 W 1839 roku w dniu 13 VIII Wisła wezbrała do znacznej wysokości, zalewając niżej położone miejsca. Ponownie wylała Wisła 24 VIII, wdzierając się na teren ogrodów w rejonie ul. Smoleńsk.
 W 1843 roku w dniu 4 lutego Wisła bardzo wezbrała.
 W 1844 roku w połowie lipca nieustający deszcz, trwający 5 dni, sprawił wezbranie rzek wpadających do Wisły, która zalała m.in. Zwierzyniec tak, że tu już tylko czółnami dostać się było można. W dniu 23 lipca poczta pruska nie przyszła już szosą od Lipowca i Bielan, ale musiała obrócić przez Krzeszowice. Wysoki stan wody na rzece Wiśle trwał do 25 lipca, po czym woda opadła.
 W 1845 roku około 20 lipca wystąpiła woda z Wisły, zalewając m.in. niżej położone mieszkania na Zwierzyńcu i zmuszając mieszkańców do poruszania się po wsi czółnami.
 W 1867 roku między pierwszą a drugą dekadą lipca wielka powódź nawiedziła dorzecze Wisły na wschód i południowy wschód od Krakowa, szczególnie w rejonie bocheńsko - tarnowskim, wyrządzając olbrzymie szkody.
 W 1876 roku w dniach od 21 do 23 lutego była odwilż. Na rzece Wiśle pod Krakowem kry lodowe utworzyły zator pod mostem podgórskim, tak że nastąpił niespodziewany wylew, który zatopił Rybaki, Groble, Zwierzyniec, Błonia i inne miejscowości. Powódź ta wyrządziła wielkie szkody.
 W 1884 roku około 22 czerwca wielka powódź w dorzeczu górnej Wisły nawiedziła 53 powiaty i 2669 gmin. Zalana powierzchnia wynosiła 255 km kwadratowych. Ucierpiało 3541 zakładów przemysłowych, zmytych zostało 2,7 km kwadratowych gruntów nadbrzeżnych, a 5,2 km kwadratowych zostało zasypanych żwirem. Szkody powodziowe oszacowano na 1000 milionów złotych międzywojennych. W mieście Krakowie rzędna podwyższonego lustra wody w rzece Wiśle wynosiła 202,863 m npm. tj. była niższa od rzędnej powodzi w 1813 r. o 1,07 m.
 W 1894 roku w dniu 18 czerwca woda w Wiśle podniosła się o 2 do 3 m i zalała m.in. Błonia, Wenecję, Dajwór, Grzegórzki, Dąbie, Groble, Ludwinów, Zakrzówek, Jeziorzany, gościniec w Bielanach, Śmierdzącą, Ściejowice, Koło Tynieckie, Kąty, Samborek, Przegorzały i Zwierzyniec. Wyrządzone przez powódź szkody były ogromne.
 W 1899 roku w dniu 11 lipca powódź zalała część zabudowy miejskiej Krakowa. Dzisiejsza ulica Piłsudskiego i jej sąsiedztwo zostały zalane wodą do poziomu oznaczonego na znaku powodziowym umieszczonym na murze budynku ówczesnego "Sokoła", a obecnie oznaczonego nr 27 przy ul. J. Piłsudskiego. Szkody wyrządzone przez powódź były znaczne.
 I tą powodzią kończy się wiek XIX, w którym powierzchnia terenu była niższa niż obecnie o około 2 m w rejonie Półwsia Zwierzynieckiego i Błoń, a więc grubość warstwy wody powodziowej była większa niż to wynika z interpretacji rzędnych wysokościowych jej ówczesnego zwierciadła.         
        
Edward Konik      
             
(Napisałem głównie w oparciu o źródło podane w części I)
Ciąg dalszy i ostatni (część IV) nastąpi za tydzień.